Cordanoğulları ailesinin kökü, Trabzon'un Hayrat ilçesine bağlı Dağönü köyüne uzanır. Osmanlı belgelerinde "Hanlut" adıyla geçen bu dağ köyü, ailenin 19. yüzyıla kadar yaşadığı, "Varhalı Cordanlı" mahallesinin bulunduğu yerleşimdir.
Dağönü, 2110 metre rakımla Of ve Hayrat'ın en yüksek köyüdür. Karadeniz kıyısından uzaktaki bu zorlu coğrafya hem ailenin dayanıklılığını şekillendirmiş hem de sonunda kıyıya, Aşağı Kışlacık'a göçü zorunlu kılmıştır.
-
1554 sonrasıKuruluşYerleşim, Osmanlı kayıtlarına göre 1554 yılından sonra kurulmuştur.
-
1583Osmanlı Tahrir KaydıKöy, 1583 kaydında "Hanlud diğer adıyla Eğridere" olarak anılmaktadır. Aynı kayıtta erkek nüfus 13 ispenç ve 2 bennak olarak belgelenmiştir.
-
1681Avarız Defteri KaydıAvarız Defteri'nde Hanlud adıyla yer alan köyde tamamı Müslüman 36 avarız neferi kaydedilmiştir. (Avarız neferi bir vergi birimidir; hane sayısıyla birebir örtüşmez.) Cordanoğulları bu dönemde Varhalı Cordanlı mahallesinde ikamet etmekteydi.
-
1834Of Nüfus DefteriOsmanlı'nın ilk modern nüfus sayımında köy "Hanlut ve Puşur ve Çiheli ve Varhali ve Manuşar" adıyla, mahalleleriyle birlikte kaydedilmiştir. Bu kayıtta Cordanoğlu ailesi de yer almaktadır — ailenin kök köyündeki varlığının resmî belgesi budur. Kayıttaki "Varhali" adı, aile geleneğindeki "Varhalı Cordanlı" mahallesiyle örtüşmektedir.
-
1864Haçkalı Baba DoğduKöyün manevi lideri ve son dönem Trabzon evliyalarından sayılan Haçkalı Baba (asıl adı Mustafa), 1864'te Dağönü'de dünyaya geldi. On iki tarikatın şeyhi olarak kabul edilir.
-
1959Hanlut'tan Dağönü'neTürkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan sonra da bir süre Hanlut adıyla, Of kazasının Hayrat bucağına bağlı olarak kayıtlarda yer alan köyün adı, 1959'da 7267 sayılı kanunla "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle Dağönü olarak değiştirilmiş; 1960 nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlara girmiştir.
-
1990Hayrat İlçe OlduUzun yıllar Of'a bağlı bucak merkezi olan Hayrat 1990'da ilçe statüsü kazandı; Dağönü bu tarihten itibaren Hayrat ilçesine bağlandı.
-
2014Mahalle Statüsü6360 sayılı Büyükşehir Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle Trabzon'daki köyler mahalleye dönüştü; Dağönü de Hayrat ilçesine bağlı mahalle olarak tescillendi.
Osmanlı belgelerinde Hanlut köyü içinde birden fazla mahalle ya da yerleşim birimi mevcuttu — 1834 nüfus defterindeki köy adı bile bu mahalleleri sıralayarak yazılmıştır. Cordanoğulları ailesinin kökü bu mahallelerden birine dayanmaktadır:
Prof. Dr. İbrahim Tellioğlu, Osmanlı tapu tahrir defterlerine dayanarak bu bağlantıyı akademik olarak doğrulamaktadır: "Çaykara'ya bağlı Dağönü (Hanlut) köyünün Cordanlı mahallesi Cordanlardan adını almıştır." Aynı çalışmada Yusufeli/Demirkent nahiyesinde Osmanlı öncesi döneme ait Cordan/Yortan beye ait mülklerden de söz edilmektedir — bu, sülale adının bölgede yalnızca bir mahalle adı değil, bir hâkim aile unvanı olarak da işlev gördüğüne işaret etmektedir.
Not: Tellioğlu'nun cümlesinde köy "Çaykara'ya bağlı" olarak anılmaktadır; Dağönü idari olarak Hayrat'a bağlıdır ve 1990'a kadar Of'a bağlıydı, Çaykara'ya hiç bağlanmamıştır. Alıntı kaynaktaki hâliyle korunmuştur. · Kaynak: Tellioğlu, İ. (2015). Doğu Karadeniz Kıpçakları. Karadeniz Araştırmaları, 12(48), s. 70. Makale ↗ PDF ↓
Dağönü köy envanterine göre köyde ayakta kalan tarihî izler, yerleşimin ne kadar eskiye dayandığını göstermektedir:
Cordanoğulları'nın Aşağı Kışlacık'a inişi kendine özgü bir olay değildir. Dağönü köy envanteri, köyün birçok sülalenin ilk yerleştiği yer olduğunu ve bu sülalelerin sonradan merkeze yakın aşağı köylere göç ettiğini kaydetmektedir. Envanterde Dağönü'de kırktan fazla sülale sayılmakta; bunların bugün Of ve Hayrat'ın pek çok köyünde bulunduğu belirtilmektedir.
Bu çerçeve önemlidir: ailenin göçü kişisel bir tercih değil, Doğu Karadeniz'in dağ köylerinden kıyıya doğru işleyen genel bir hareketin parçasıdır. Aynı envanter, göç eden sülalelerin köyle bağlarını koparmadığını da özellikle vurgulamaktadır — bu arşivin varlığı da o bağın günümüzdeki hâlidir.
Köy envanterinde Dağönü'nün tanınmış şahsiyetleri arasında ayrıca Osman Vuraloğlu (Antalya Cumhuriyet Başsavcısı) da sayılmaktadır — Vuraloğlu, Cordanoğulları'nın soyadı kollarından biridir.
Haçkalı Baba'nın Dağönü'deki varlığı, köyün yalnızca Cordanoğulları için değil, tüm bölge için önemli bir manevi merkez olduğunu göstermektedir.
[1] Tellioğlu, İ. (2015). Doğu Karadeniz Kıpçakları. Karadeniz Araştırmaları, 12(48), 59-78. [Makale Sayfası ↗] [PDF ↓]
[2] Kıldıroğlu, M. (t.y.). Kıpçakların Çortan/Cordan/Yortan boyu hakkında. BELGÜ — Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi. [PDF İndir ↓]
[3] Albayrak, H. (2010). Dağönü (Hanlut) köyü köy incelemesi. [Erişim ↗]
[4] Demircioğlu, S. & Bilgin, S. (2011). Of Nüfus Defteri (1834). [Köy ve aile listeleri ↗]
[5] Sanlier-Zando.com. Aşağı Kışlacık Köyü Tarihi. [Siteye Git ↗]
Köyün bağlı olduğu ilçenin ve havzanın tarihi, kardeş sitemiz Of Portalı'nda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır:
→ Hayrat — Baltacı havzasının yukarı kesimi
→ Mahalleler ve Köyler — 68 yerleşimin bugünkü ve eski adları; Hanlut → Dağönü dönüşümü burada
→ Coğrafya ve İklim — iki havza ve altı yükselti kuşağı; Dağönü'nün 2110 metresi bu kuşakların en üstündedir
Ailenin kök köyü. 2110 metre rakımıyla Of ve Hayrat'ın en yüksek yerleşimi olan Dağönü, bu görüntülerde bulutların hizasında görünüyor. Cordanlı Mahallesi ve yayla, sayfada anlatılan coğrafyanın kendisidir.