Cordanoğulları'nın kökleri, Trabzon'un Hayrat ilçesine bağlı Dağönü köyüne dayanmaktadır. Köyün Osmanlı belgelerindeki eski adı "Hanlut"tur. Sanlier-Zando kaynağına göre Dağönü'den Aşağı Kışlacık'a göç eden aile, eski belgelerimizde "Hanlut-cordanlı" ibaresiyle anılmaktaydı — bu ibare hem kökenin köyünü hem de aile adını bir arada taşımaktadır.
Bu göç, ailenin bugünkü Vural, Cordan, Cordanoğlu, Vuraloğlu, Üstünel ve Dosun soyadlı kollarının başlangıç noktasıdır. Aile geleneği göçü 1800'lerin başına yerleştirir; ancak hem köy tarihinin kendi ifadesi hem de 1834 tarihli nüfus defteri, göçün yüzyılın ortalarına doğru tamamlandığını göstermektedir. Ayrıntısı aşağıdadır.
📜 1834 Of Nüfus Defteri — İlk Arşiv Dayanağı
Osmanlı Devleti'nde modern anlamdaki ilk nüfus sayımı Of Kazası'nda 1834 yılında uygulandı. Tarihçi Sezgin Demircioğlu ve Süleyman Bilgin'in yayına hazırladığı Of Nüfus Defteri (1834) çalışması, kazada yaşayan 18.509 erkeğin adını, aile adını, oturduğu köyü ve göç sebebiyle yapılan yer değişikliklerini içermektedir.
Bu defterde Cordanoğlu adı dört ayrı kayıtta geçmektedir:
🏔 Hanlut ve Puşur ve Çiheli ve Varhali ve Manuşar
Bugünkü Dağönü. Ailenin kök köyündeki varlığı, 1834 tarihli resmî bir devlet kaydıyla belgelenmiştir. Kayıttaki "Varhali" adı, aile geleneğindeki "Varhalı Cordanlı" mahallesiyle örtüşmektedir.
📍 Ogene-i Süflâ
Aşağı Ogene. Ailenin 1834'te Hanlut dışında da kolları bulunduğunu gösterir.
📍 Şur ve Mahallât
Çaykara'nın Şur (bugünkü Şahinkaya) köyü. Kıldıroğlu'na göre buradaki Cordanlar bugün İşçi soyadını taşımakta, bir kolları Hatay Kırıkhan'a yerleşmiştir.
📍 Şinek
Dördüncü kayıt. Sülalenin Of Kazası içinde yayılmış olduğunu ortaya koyar.
📍 Melinoz (Ballıca)
Beşinci kayıt. Beş ayrı yerleşimde birden görülmesi, 1834'te ailenin çoktan dallanmış olduğunu gösterir.
❌ Aşağı Kışlacık — kayıt yok
Köyün 1834 sülaleleri, Osman Coşkun'un tespitine göre Doğançay kaydında tutulmuştur; o listede Cordanoğlu bulunmamaktadır — ailenin köye henüz yerleşmediğinin işareti.
🔍 Belge Ne Söylüyor?
Aile geleneği göçü "1800'lerin başı" olarak anmaktadır. Belgeler ise başka bir şey söylemektedir.
Birincisi: Köy tarihinin kendisi, 1800'lerin başında gelenleri Zandolar, Arifler, Kıroğulları ve Ayazoğulları olarak saymakta; Cordanoğulları'nı "daha sonra" gelenler arasına koymaktadır.
İkincisi: 1834 defterinde Cordanoğlu adı beş köyde geçtiği hâlde Aşağı Kışlacık kaydında yoktur — köyün o yılki sülaleleri Doğançay altında tutulmuş, orada da bu ad bulunmamaktadır. Aile o tarihte hâlâ Hanlut kaydındadır.
İki bağımsız kayıt aynı sonuca varmaktadır: göç, 1834'ten sonra tamamlanmıştır — büyük olasılıkla 19. yüzyılın ortalarında. Kesin yıl, 1834 sonrası Of nüfus yoklama defterlerine ulaşılarak bulunabilir. Bu konuda aile içinde aktarılan bir tarih ya da belge bilen akrabalarımızın katkısı beklenmektedir.
Dağönü, 2110 metre rakımla Of ve Hayrat'ın en yüksek köyüdür ve kışın nüfusu neredeyse sıfıra iner. Köy envanterine göre bu yükseklikte ekonomik tarım yapılamaz; geçim ot, hayvancılık ve hane ihtiyacı için ekilen karalahana-patatese dayanır. Bu koşullar altında pek çok aile, daha ılıman ve verimli kıyı bölgelerine inmiştir. Cordanoğulları da bu hareketin bir parçası olarak Of ilçesinin Aşağı Kışlacık köyüne yerleşmiştir.
📅 Dağönü (Hanlut) Tarihi
1554 SONRASI
Köyün Kuruluşu
Dağönü, 1554 yılından sonra kurulmuştur. Osmanlı tahrir defterlerine bu tarihten sonra kaydedilmeye başlanmıştır.
1583
İlk Osmanlı Kaydı
Köy, 1583 yılı kaydında "Hanlud diğer adıyla Eğridere" olarak anılmaktadır. Aynı kayıtta erkek nüfus 13 ispenç ve 2 bennak olarak belgelenmiştir.
1681
Avarız Defteri Kaydı
1681 yılı Avarız Defterinde "Hanlud" adıyla yer alan köyde tamamı Müslüman 36 avarız neferi kaydedilmiştir. (Avarız neferi bir vergi birimidir; hane sayısıyla birebir örtüşmez.)
1800'ler
Köyün İlk Göç Dalgası
Köy tarihine göre bu dönemde Aşağı Kışlacık'a Zandolar (Şanlıerler), Arifler (Kara), Kıroğulları ve Ayazoğulları yerleşmiştir. Cordanoğulları bu ilk dalgada sayılmamakta, kaynakta "daha sonra" gelenler arasında anılmaktadır.
1834
Cordanoğlu Adı Hanlut Nüfusunda
Of Nüfus Defteri'nde Cordanoğlu adı beş köy kaydında yer alır — Hanlut dahil. Aynı defterin Aşağı Kışlacık (Doğançay) kaydında aile adı görünmemektedir; göç henüz tamamlanmamıştır.
1864
Haçkalı Baba'nın Doğumu
Dağönü'nün en tanınan şahsiyeti, evliya olarak kabul edilen Haçkalı Baba (asıl adı Mustafa) bu köyde dünyaya gelmiştir. On iki tarikatın şeyhi olarak kabul edilen bu zat, Kurtuluş Savaşı'nda da manevi destek vermiştir.
1959
Hanlut Adı Dağönü Oldu
Köyün adı 7267 sayılı kanunla, "yabancı kökten geldiği ve iltibasa yol açtığı" gerekçesiyle Dağönü olarak değiştirildi; 1960 nüfus sayımından itibaren yeni adıyla kayıtlara geçti. Aile belgelerindeki "Hanlut" ibaresi bu tarihten öncesine aittir.
1990
Hayrat'ın İlçe Oluşu
Uzun yıllar Of'a bağlı bucak merkezi olan Hayrat, 1990'da ilçe statüsü kazanmıştır. Dağönü bu tarihten itibaren Hayrat ilçesine bağlı hale gelmiştir.
GÜNÜMÜZ
Köyün Bugünkü Durumu
2008 yılında kış vakti yapılan anket çalışmasında köyde nüfusa rastlanmamıştır. 830 hane kaydı bulunmasına karşın büyük çoğunluk şehirlerde yaşamaktadır. Köyde 10 cami ve 3 mescid bulunmaktadır.
🏔 Dağönü'nün Özellikleri
📍 Konum
Trabzon iline bağlı Hayrat ilçesinde yer alır. 2110 metre rakımla Of ve Hayrat'ın en yüksek köyüdür; Hayrat'a 37, Of'a 47 km uzaklıktadır. Karadeniz iklimine tabi olmakla birlikte yüksekliği nedeniyle kışları serttir.
📄 Osmanlı Adı
Köyün eski adı "Hanlut"tur. 1583 tarihli Osmanlı belgesinde "Hanlud diğer adıyla Eğridere" olarak geçmektedir. Cordanoğulları'nın atası "Hanlut-cordanlı" ibaresiyle anılırdı.
🏫 Mahalleler
Köy birden fazla mahalleden oluşur. Bunlardan biri "Varhalı Cordanlı" mahallesidir — adından da anlaşıldığı üzere bu mahalle, Cordanoğulları ailesinin yerleşim merkeziydi. 1834 defterinde köy adı "Hanlut ve Puşur ve Çiheli ve Varhali ve Manuşar" olarak, mahalleleriyle birlikte kaydedilmiştir.
🏫 Camiler
Köyde 10 cami ve 3 mescid bulunmaktadır. Eski köy camisinin yaklaşık 400 yıllık geçmişi vardır. Of ve Hayrat yöresi her zaman güçlü bir ilim geleneğiyle tanınmıştır.
🌿 Geçim
2110 metre rakımdaki köyde ekonomik tarım yapılamaz; çay ve fındık yetişmez. Hane ihtiyacı için karalahana ve patates ekilir, asıl ürün ottur. Eskiden hayvancılık yaygındı. Geçim darlığı, ailelerin kıyıya inişinin başlıca sebebidir.
👪 Nüfus
Kayıtlarda 830 hane görünse de gerçek kış nüfusu çok daha düşüktür; köy büyük ölçüde yayla köyü niteliği kazanmıştır. İstanbul, Ankara, Bursa ve Trabzon'a yoğun göç verilmiştir.
"Köy, Türklerin Türkleşmeye ilk başladığı yerlerden biri olduğundan birçok sülale ilk olarak buraya yerleşip daha sonradan aşağıdaki merkeze yakın köylere göç edip yerleşmelerine rağmen burasıyla ilgili bağlarını koparmamışlardır. Bu nedenle bu köyün sülaleleri aynı zamanda Of ve Hayrat'ın birçok köyünde de vardır."
— Albayrak, H. (2010). Dağönü (Hanlut) köyü köy incelemesi, ofhayrat.com
"Dağönü köyünden (Hanlut-cordanlı) Cordanoğulları (Vurallar) gelmişlerdir. Yine Dağönü köyünden (Hanlut) Koskoroğulları (Kayalar) ve Abdioğulları (Aydınlar) gelmişlerdir."
— sanlier-zando.com, Aşağı Kışlacık Köyü tarihi
🏭 Dağönü'nün Manevi Mirası
Haçkalı Baba — Köyün En Tanınan Şahsiyeti
Asıl adı Mustafa olan Haçkalı Baba, 1864 yılında Dağönü'de dünyaya gelmiştir. Babası İbrahim Efendi'nin gözetiminde küçük yaştan itibaren ilim yoluna girmiş; on iki tarikatın şeyhi olarak kabul edilmiştir. Kurtuluş Savaşı sırasında "Vurun aslanlarım!" diyerek askerleri motive ettiği ve köyden köye dolaşarak moral verdiği anlatılmaktadır.
Cordanoğulları, bu manevi mirasın yetiştiği topraklardan gelmiştir. Ailenin Aşağı Kışlacık'taki alim ve din adamları geleneği (Molla Halim Cordanoğlu dahil) bu köklerin devamı niteliğindedir.
📄 "Cordan" Adının Bilimsel Kökeni
Osmanlı belgelerinde ailenin atası "Hanlut-cordanlı" ibaresiyle anılmaktadır. "Hanlut" kökenin köyünü (bugünkü Dağönü), "cordanlı" ise sülale adını göstermektedir. Peki Cordan nereden geliyor?
Bu soruyu üç bağımsız akademik kaynak tutarlı biçimde yanıtlamaktadır: Cordan, bir Kıpçak Türk boy adıdır. Üç kaynak da aynı sonuca ulaşmakta; birbirini hem teyit hem tamamlamaktadır.
Bir kayıt: bu kaynaklar Cordan boy adının Kıpçak kökenli olduğunu ve Dağönü'deki Cordanlı mahallesine adını verdiğini belgelemektedir. Osmanlı'da bir sülale, yerleştiği mahallenin ya da bağlı olduğu beyin adını alabildiğinden, boy adı ile soy bağı arasındaki ilişkinin doğrudanlığı ayrı bir araştırma konusudur.
📚 Akademik Kaynak [1] — Hakemli Dergi Makalesi
Doğu Karadeniz Kıpçakları
Tellioğlu, İ. (2015). Karadeniz Araştırmaları, Cilt 12, Sayı 48, ss. 59-78. ·
Prof. Dr., Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Tarih Bölümü
Bu makale, Cordanoğulları ailesinin kökünü en doğrudan belgeleyen kaynaktır. Tellioğlu, tapu tahrir defterleri ve Osmanlı kayıtlarına dayanarak şu tespiti yapmaktadır:
"Curtan/Cordan/Jortan/Yortan boyundan isim alan yerleşmeler de dikkat çeker. Arhavi'deki Curtan/Cordan köyü, Cordan yaylaları ve Cordan deresi ve Çaykara'ya bağlı Dağönü (Hanlut) köyünün Cordanlı mahallesi Cordanlardan adını almıştır."
Not: Alıntıda köy "Çaykara'ya bağlı" olarak anılmaktadır. Dağönü idari olarak Hayrat'a bağlıdır ve 1990'a kadar Of'a bağlıydı; Çaykara'ya hiç bağlanmamıştır. Alıntı kaynaktaki hâliyle korunmuştur.
Makale ayrıca Osmanlı tahrir defterlerine dayanarak Yusufeli/Demirkent nahiyesinde Osmanlı öncesine ait Cordan/Yortan beye ait mülklerden söz etmektedir. Bu, sülale adının bölgede yalnızca bir yer adı değil, bir hâkim aile adı olarak da işlev gördüğünü kanıtlamaktadır.
Tellioğlu, Of kazasındaki Solaklı ve Büyükdere vadilerinde 10-12.000 haneye ulaşan Hristiyanların Rum kaynaklarına göre Türk kökenli (yani Kıpçak) olduğunu da belgelemekte; bunların 17. yüzyılda İslamiyet'i benimsediğini kaydetmektedir. 1923 mübadelesinde ise Hristiyan kalan Kıpçaklar Yunanistan'a göç etmek zorunda bırakılmış; Türkçeden başka dil bilmedikleri için Yunanlılarla anlaşamamışlardır.
Kıpçakların Çortan/Çorton/Curtan/Cordan/Yortan/Yordan Boyu Hakkında
Kıldıroğlu, M. (t.y.). BELGÜ — Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi. ·
Yrd. Doç. Dr., Ardahan Üniversitesi, İnsani Bilimler ve Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü
Cordan adını doğrudan başlık olarak alan bu makale, boyun Altaylar'dan Anadolu'ya uzanan iskân tarihini belgeler. Temel tespitler:
◆ Adın anlamı: Çortan/Cordan, Kuman lehçesinde "turna balığı" anlamına gelir. Altay, Türkmen, Kırgız, Kazak, Uygur, Tatar, Özbek dillerinin tamamında bu anlam korunmuştur.
◆ Boy kimliği: Batı Deşt-i Kıpçak boylarından biridir; Altaylar'dan Gürcistan üzerinden Anadolu'ya ulaşmıştır.
◆ Türkiye'de özgün çalışma: Yazar, Kıpçak boylarının Türkiye iskânına ilişkin araştırmaların son derece kısıtlı olduğunu vurgular; bu nedenle makale alanda nadir kaynaklardan biridir.
📚 Akademik Kaynak [3] — Sempozyum Bildirisi (Tam Metin)
Tarihi Seyir İçinde Çaykara
Öksüz, H. & Altunbay, M. (2002). Çaykara'nın Manevi ve Kültürel Değerleri Sempozyumu, Trabzon, Türkiye, 1-3 Ocak 2002, ss. 17-44. (Tam Metin Bildiri) ·
Çaykara Gazetesi çevrimiçi erişim ↗
Bu sempozyum bildirisinde, Cordan sülalesinin Kumanlara bağlı olduğu ve sülale adının Arhavi ile Çaykara'da köy, mahalle, dere ve tepe adı olarak yaşadığı aktarılmaktadır. Bildiri ayrıca Cordan sülalesinin coğrafi yayılımı ve farklı kimlik biçimlerine ilişkin şu tespiti içermektedir: Gürcistan'dakiler Gürcü, Batum'dakiler Acara, Arhavi'dekiler Laz, Trabzon'dakiler Türk kimliğiyle anılmıştır.
Cordanoğulları burada Müslüman Türk kimliğiyle yaşamıştır. Dağönü (Hanlut) köyünün Cordanlı mahallesi adını doğrudan bu boydan almıştır (Tellioğlu [1], s. 70).
🇬🇪 Gürcistan
Gürcistan'a yerleşen Cordan sülalesi fertleri kendilerini Gürcü olarak tanımlamıştır (Çaykara Gazetesi [3]).
🇧🇪 Batum / Acara
Batum bölgesindekiler Acara (Gürcü-Müslüman) kimliğiyle anılmaktadır (Çaykara Gazetesi [3]).
🇹🇷 Arhavi / Artvin
Arhavi'deki Cordan köyü, Cordan yaylaları ve Cordan deresi bu boydan adını almıştır (Tellioğlu [1], s. 70).
🇬🇷 Yunanistan (1923)
Hristiyan kalan Kıpçaklar 1923 mübadelesinde Yunanistan'a gönderildi; Türkçeden başka dil bilmedikleri için Yunanlılarla anlaşamadılar (Tellioğlu [1], s. 73).
📚 Kıpçak Kökü
Tüm bu kolların ortak kökeni: 12. yüzyılda Gürcistan üzerinden Doğu Karadeniz'e gelen Kuman / Kıpçak Türk boyları (Tellioğlu [1], s. 64-66).
🗺 Cordanlar Nerelerde? — Belgelenmiş Yerleşimler
Tarihçi Haşim Albayrak, Cordanlar/Cordanoğulları sülalesinin çok geniş bir Kuman/Kıpçak boyu olduğunu tespit etmiş ve boyun Doğu Karadeniz ile çevresindeki yerleşimlerini tek tek saymıştır. Bu liste, Yrd. Doç. Dr. Mehmet Kıldıroğlu'nun BELGÜ dergisindeki makalesinde aktarılmaktadır.
Aşağıdaki tablo, Aşağı Kışlacık'ın bu haritanın neresinde durduğunu göstermektedir — ailemiz, Doğu Karadeniz'e yayılmış geniş bir sülalenin bir dalıdır:
⭐ Of — Hastikoz
Aşağı Kışlacık (Hastikoz) köyünde "önemli bir aile" olarak kaydedilmiştir. Bizim kolumuz. Bugünkü soyadları: Vural, Cordan, Cordanoğlu, Vuraloğlu, Üstünel, Dosun.
⭐ Hayrat — Hanlut
Kök köyümüz Dağönü (Hanlut): hem "önemli bir aile" olarak hem de Cordanlı Mahallesi adıyla iki ayrı biçimde kayıtlıdır.
📍 Artvin
Curtan/Cordan Köyü ve Cordan Yaylaları. Bener Cordan'ın nüfusa kayıtlı olduğu Hopa da bu bölgededir.
📍 Arhavi
Cordan deresi. Yerel kaynaklara göre Arhavi ilçe merkezinde bilinen en eski sülale Cordanlardır — orada Laz kimliğiyle anılırlar.
📍 Çaykara — Şur
Şur (bugünkü Şahinkaya) köyündeki Cordanlar, bugün İşçi soyadını taşımaktadır. 1834 defterindeki "Şur ve Mahallât" kaydıyla örtüşür.
📍 Araklı — Yıldızlı
Araklı'nın Yıldızlı köyünde Cordanlar aileleri kayıtlıdır.
📍 Tonya
Trabzon'un Tonya ilçesinde de Cordanoğulları bulunmaktadır.
📍 Gümüşhane — Yağmurdere
Gezge Köyü'nün bir merası olan vadi, "Cordan tarlaları" adını taşımaktadır.
📍 Hatay — Kırıkhan
Çaykara Şur kolundan bir kol Hatay Kırıkhan'a yerleşmiştir. Sülalenin Karadeniz dışına uzanan en uzak dalı.
💡 Bu Liste Ne Anlatıyor?
Üç şey. Birincisi, Aşağı Kışlacık akademik bir kaynakta adıyla geçmektedir — köyümüz, Cordan boyunun belgelenmiş yerleşimlerinden biridir. İkincisi, aynı sülale farklı yerlerde farklı soyadları almıştır: Şur'da İşçi, Hastikoz'da Vural ve beş kardeş soyadı, Artvin'de Cordan. Üçüncüsü, aynı boy farklı kimlikler edinmiştir: Arhavi'de Laz, Trabzon'da Türk, Batum'da Acara, Gürcistan'da Gürcü.
Bu yerleşimlerden herhangi birindeki Cordanlarla bağlantısı olan akrabalarımızın katkısı, aile ağacının kollarını birbirine bağlamamıza yardımcı olacaktır.
📚 Kaynak: Kıldıroğlu, M. (t.y.). Kıpçakların Çortan/Çorton/Curtan/Cordan/Yortan/Yordan boyu hakkında. BELGÜ, dipnot 39-40 (Haşim Albayrak'a atıfla).
PDF ↓
📚 Akademik Kaynakça
[1] Tellioğlu, İ. (2015). Doğu Karadeniz Kıpçakları. Karadeniz Araştırmaları, 12(48), 59-78.
[Makale Sayfası ↗][PDF ↓]
[2] Kıldıroğlu, M. (t.y.). Kıpçakların Çortan/Çorton/Curtan/Cordan/Yortan/Yordan boyu hakkında. BELGÜ — Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi.
[PDF ↓]
[3] Öksüz, H. & Altunbay, M. (2002). Tarihi seyir içinde Çaykara. Çaykara'nın Manevi ve Kültürel Değerleri Sempozyumu, Trabzon, 1-3 Ocak 2002 (ss. 17-44).
[Çevrimiçi Erişim ↗]